Logowanie i hasło (w salach i na maszynie students)

Jeśli użytkownik wybrał w momencie startu komputera konfigurację o nazwie Linux, po chwili zostanie powitany ekranem (menadżer wyświetlania GDM) z miejscem na podanie swojego IDENTYFIKATORA oraz HASŁA.  Hasłem umożliwiającym zalogowanie się  jest hasło z IRK. Login, to inicjały i numer indeksu, np: ab123456.

W przypadku zapomnienia hasła należy wyświetlić stronę https://logowanie.uw.edu.pl/ i postępować zgodnie z instrukcją (w pierwszym kroku należy kliknąć odnośnik "zapomniane hasło").

Hasło można zmienić jedynie po zalogowaniu się do UsosWeba i użyciu odnośnika "zmień hasło".

Po prawidłowym wpisaniu danych (loginu i hasła) system wyświetli pulpit wybranego zarządcy okien (np. KDE lub Gnome) i będzie gotowy do obsługi przy pomocy myszki i klawiatury. Zarządcę okien można wybrać przy na etapie logowania przez wybór opcji w menu "Sesja".

Opisywane w tym rozdziale hasło centralne służy do logowania do b. wielu serwisów,  m.in. UsosWeba, komputerów w salach, poczty (webmail) i logowania do maszyny students. Hasło powinno być więc bezpieczne (odpowiednio trudne do odgadnięcia - np. składać się10 znaków, zawierać duże  i małe litery oraz cyfry), jeśli tak nie jest zaleca się jego zmianę.

Katalog domowy

Każdy użytkownik systemu ma wyznaczony własny katalog domowy (postaci /home/kierunek_studiów/pierwsza litera imienia/identyfikator), właśnie w tym katalogu przechowujemy wszystkie swoje dokumenty i ustawienia. Katalog domowy systemu Linux jest dostępny także przy pracy w systemie Windows. W takiej sytuacji podłączany jest jako dysk "Z:". Pracując na stacjach roboczych w salach katalog ten jest zawsze podłączany z maszyny students, więc niezależnie od komputera zawsze mamy dostęp do naszych zbiorów. Aby uzyskać dostęp do swojego katalogu np. z domu, należy zalogować się bezpośrednio na maszynę students.mimuw.edu.pl, sposób logowania zostanie opisany w dalszej części tego dokumentu.

Uwaga! Katalog domowy posiada limit, ilość wolnego miejsca można sprawdzić poleceniem quota.

Nośniki

Nośniki pamięci podłączane przez złącze USB (np. pendrive) można podłączać do odpowiednich gniazd w obudowie. Podczas pracy w środowiskach KDE i Gnome, podłączenie urządzenia będzie wykryte, a jego zawartość zostanie udostępniona użytkownikowi.

Nagrywanie płyt CD/DVD jest możliwe (np. przy pomocy programu k3b) w salach 2041-2044 oraz 3042-3045. Duże ilości danych lub obrazy do nagrania należy umieszczać lokalnie na stacji roboczej - w katalogu /tmp. Nie obowiązuje wtedy ograniczenie quota. Ilość dostępnego miejsca na /tmp to około 10GB, można to sprawdzić poleceniem df -h (punkt montowania  /tmp).

Terminal tekstowy

Praca w systemie Linux może odbywać się tradycyjnie na terminalu tekstowym. Aby włączyć emulator terminala należy wybrać z głównego menu

  • K -> Terminale -> Konsola (w środowisku KDE)
  • G -> Terminale -> Terminal (w środowisku Gnome)
Po uruchomieniu terminala system zgłosi znak zachęty i będzie oczekiwać na wpisanie komendy. Poniżej podamy kilka poleceń najważniejszych dla początkujących. Znajomość tych poleceń umożliwi samodzielną pracę i dalszą eksplorację systemu.
  • man - polecenie wyświetla opis działania i opcje dowolnego polecenia (np. man ls)
  • mc - nakładka tworząca środowisko pracy zbliżone do Norton Commandera
  • lynx - tekstowa przeglądarka zasobów WWW
  • ssh - komenda umożliwiająca bezpieczną pracę zdalną na innej maszynie obsługującej sesje terminalowe
  • scp - komenda umożliwiająca bezpieczne kopiowanie plików po sieci
  • joe - popularny edytor
  • vim - inny popularny edytor
  • logout - w celu zakończenia sesji

Oto przykład użycia polecenia man w celu uzyskania informacji o działaniu i opcjach programu "man":

man man

W obsłudze plików i katalogów przydatne są poniższe polecenia:

  • quota - podaje informacje o limicie miejsca na dysku i aktualnym jego wykorzystaniu
  • pwd - informuje, jaka jest ścieżka do aktualnego katalogu roboczego (print working directory)
  • ls - wypisuje zawartość aktualnego katalogu
  • cd - zmienia aktualny katalog roboczy
  • chmod - informuje lub zmienia uprawnienia dla pliku lub katalogu
  • mv - przenosi plik lub katalog do innego podkatalogu
  • mkdir - tworzy nowy katalog
  • rm - usuwa pliki lub katalogi
  • rmdir - usuwa puste katalogi
  • chown - zmienia właściciela pliku lub katalogu
  • cat - konkatenuje i wypisuje zawartość pliku
  • cp - kopiuje plik
  • less - wyświetla plik po stronie, umożliwiając przewijanie
Poniżej można znaleźć jeszcze kilka poleceń:
  • date - wypisuje bieżącą datę i godzinę
  • cc - wywołuje kompilator języka C
  • uname - podaje nazwę i wersję aktualnego systemu
  • id - podaje identyfikator użytkownika
  • ps - wypisuje aktualne procesy (np. ps axu)
  • kill - przerywa wykonywanie procesu

Warto pamiętać, że system Linux oferuje kilkaset różnych poleceń, których opis można znaleźć w licznych podręcznikach. Podwójne wciśnięcie przycisku TAB (jeśli korzystamy ze standardowej powłoki bash) spowoduje wyświetlenie wszystkich programów dostępnych w ścieżce - czyli w miejscach określonych zmienną środowiskową PATH (można napisać echo $PATH, aby zobaczyć wartość tej zmiennej). Jeśli chce się zobaczyć dostępne polecenia/programy zaczynające się na literę a, należy napisać a, następnie podwójnie wcisnąć TAB.

Poczta elektroniczna

Do obsługi poczty elektronicznej studentów przeznaczony jest serwer students. Po połączeniu z systemem pocztowym do przeglądania poczty można użyć między innymi następujących programów:

  • pine
  • mutt

Aby się połączyć z serwerem students (np. z domu) należy użyć oprogramowania klienckiego ssh, np:

  • TeraTerm (Windows)
  • Putty (Windows)
  • ssh (Linux)

i podać nazwę serwera: np. pod linuksem wystarczy użyć polecenia ssh -l nazwa_uzytkownika students.mimuw.edu.pl.

Można też używać programów pocztowych korzystających z protokołów SMTP, POP3, IMAP (np. Thunderbird, Outlook Express). Serwerem POP3, IMAP i SMTP jest zawsze ta sama maszyna: students.mimuw.edu.pl i tą nazwę należy podać w konfiguracji. Szczegóły w artykule Konfiguracja poczty elektronicznej .

Uwaga! Jeśli jesteśmy zalogowani na stacji roboczej w laboratorium, nie musimy łączyć się ze students, aby odczytać pocztę. Wystarczy na komputerze w terminalu uruchomić program pocztowy - pine lub mutt. Jest to spowodowane tym, iż poczta znajduje się w katalogu Mail/Maildir w katalogu domowym użytkownika, a katalog ten (znajdujący się na students) jest podłączany gdy logujemy się do stacji roboczej. Ponieważ katalog Mail/Maildir znajduje się w katalogu domowym studenta, przychodząca poczta powoduje wzrost zajętości przestrzeni dyskowej dostępnej dla danego konta. W związku z tym, należy starać się kasować niepotrzebne listy, szczególnie te o dużej objętości, tak aby zapewnić sobie wystarczającą ilość miejsca potrzebnego do pracy.

Poczta studencka jest chroniona oprogramowaniem antywirusowym (Clamav, Arcavir) i antyspamowym (Spamassassin). Jest stosowany również greylisting, dlatego poczta przychodząca do students może pojawiać się z pewnym opóźnieniem.

Praca zdalna (maszyna students.mimuw.edu.pl - serwer studentów W. MIM)

Istnieje możliwość zdalnego korzystania z zasobów laboratorium. W tym celu należy połączyć się poprzez sieć Internet z serwerem o nazwie students.mimuw.edu.pl. Za pośrednictwem tej maszyny można uzyskać dostęp do zasobów LK. Zaleca się do połączenia wykorzystać bezpieczny program szyfrujący komunikację, np. ssh. Jak już wspomniano, popularne programy do połączeń to: ssh, TeraTerm i Putty. Należy pamiętać, że serwer obsługuje jedynie protokół ssh w wersji 2. Do students logujemy się takim samym loginem i hasłem, jak do webmaila i komputerów w salach.

Aby połączyć się pod linuksem np. z domu należy użyć polecenia (tak samo jak przy dostępie do poczty):

ssh -l nazwa_uzytkownika students.mimuw.edu.pl. 

Pod Windows do połączeń można używać programu putty, po sciągnięciu i uruchomieniu pliku putty.exe, pojawi się następujące okienko:

PuTTY

 

W pole Host Name wpisujemy students.mimuw.edu.pl i klikamy Open.

Putty nie wymaga instalacji, wystarczy uruchomić pobrany plik putty.exe. Może istnieć potrzeba ustawienia kodowania w standardzie UTF-8, (zakładka Translation).

Na maszynę students (do swojego katalogu domowego) można także kopiować (lub pobierać z niej) dane przez sieć np. z domu za pomocą ftp, sftp lub scp. Popularny program do obsługi scp/sftp to np. WinSCP, pod linuksem można użyć polecenia scp. Zalecamy korzystanie właśnie z protokołu scp, gdyż ftp nie posiada szyfrowania i hasła są przesyłane otwartym tekstem. Do połączenia przez ftp/scp należy oczywiście użyć swojego identyfikatora i hasła z maszyny students. Do połączeń spoza sieci wewnętrznej należy używać pełnej nazwy maszyny czyli: students.mimuw.edu.pl.

Na students można używać katalogu /home/tmp dla danych tymczasowych. Zawartość /home/tmp nie jest wliczana do quoty.

Na students można też pracować zdalnie w trybie graficznym (ssh -Y, gdm, VNC) - więcej informacji można znaleźć w artykule "Praca w trybie graficznym na students".

Język

W systemie Linux większość komunikatów systemu i podręcznika przekazywana jest w języku angielskim. Jednak dzięki pracy uczestników projektów PLD, tłumaczenia KDE, JTZ (Jak To Zrobić?), PTM (Projekt Tłumaczenia Manuali) oraz innych pasjonatów, coraz więcej informacji pojawia się w języku polskim. Wszystkich chętnych zapraszamy do zaangażowania się w pracę tych zespołów.

Własna strona WWW

Na serwerze students można umieszczać własne strony internetowe. Kroki które należy wykonać w tym celu, są szczegółowo osbobnym dokumencie.

Pomoc

W przypadku kłopotów z systemem Linux lub problemów z kontem, należy zwracać się do opratora w dyżurce (akwarium), w razie potrzeby zostaniecie Państwo skontaktowani z administratorem systemu Linux. Można też pisać maile na adres root@students.mimuw.edu.pl.